3DCBH Arşiv artık 3DCBH'den de erişilebilir.

KCK ile İlişkili Olmaktan Hüküm

Açıklamayı oku
İlgili Kişi: *Tuncer Bakırhan* (Eski DEHAP Genel Başkanı / BDP Yöneticisi / Siirt Eski Belediye Başkanı / Milletvekili)

Soruşturma ve Kovuşturma Mercileri: İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı, İstanbul Nöbetçi 14. Ağır Ceza Mahkemesi, İstanbul 22. Ağır Ceza Mahkemesi, Ankara 15. Ağır Ceza Mahkemesi, Siirt Cumhuriyet Başsavcılığı, Siirt 2. Ağır Ceza Mahkemesi

Anayasa Mahkemesi Başvuru Kaydı: AYM B. No: 2017/28478

*1. 2012 KCK Soruşturması ve 4. İddianame Süreci*

İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından yürütülen KCK soruşturması kapsamında 13 Ocak 2012 tarihinde 17 ilde 123 adrese düzenlenen operasyonlarda, aralarında eski DEHAP Genel Başkanı Tuncer Bakırhan ile eski milletvekili ve BDP Eş Genel Başkan Yardımcısı Fatma Kurtulan'ın da bulunduğu 38 kişi gözaltına alındı (BİA Haber Merkezi, 16 Ocak 2012). Beşiktaş Adliyesi'ne sevk edilen 35 şüpheliden 31'i, 16 Ocak 2012 tarihinde İstanbul Nöbetçi 14. Ağır Ceza Mahkemesi tarafından tutuklandı.

Soruşturma sonucunda İstanbul Cumhuriyet Savcısı Ümit Zafer Çolak tarafından hazırlanan 387 sayfalık "4. KCK İddianamesi", 17 Ocak 2013 tarihinde İstanbul 22. Ağır Ceza Mahkemesi'nce kabul edildi (Doğan Haber Ajansı [DHA], 17 Ocak 2013). 13'ü tutuklu toplam 21 sanığın yer aldığı iddianamede Fatma Kurtulan 1 numaralı, Tuncer Bakırhan ise 2 numaralı sanık olarak kaydedildi. İddianamede Bakırhan'ın "PKK/KCK'nın Sosyal Alan Merkezi altında yapılanan Sosyal Komiteye bağlı olarak BDP bünyesinde üst düzey yönetici konumunda faaliyet yürüttüğü" ve örgüt yöneticilerince oluşturulan kapalı e-posta ağı üzerinden Abdullah Öcalan ile avukatlarının görüşme notlarına eriştiği ileri sürüldü; sanık hakkında "silahlı terör örgütü yöneticisi olmak" suçlamasıyla 15 yıldan 22,5 yıla kadar hapis cezası istendi.

İstanbul 22. Ağır Ceza Mahkemesi'nde 30 Nisan 2013 tarihinde görülen ilk duruşmada duruşma savcısı Murat İnam, iddianameye konu eylemlerin gerçekleştiği yerin Ankara olması nedeniyle mahkemenin yetkisizliğine karar verilmesini ve sanıkların tutuklu kaldıkları süre dikkate alınarak tahliyelerini talep etti (Hürriyet ve NTV arşiv kayıtları, 30 Nisan 2013). Mahkeme heyeti aynı gün verdiği ara kararla, Bakırhan ve Kurtulan'ın da dahil olduğu tüm tutuklu sanıkların yurt dışına çıkış yasağı ve aylık imza şartıyla tahliyesine, dosyanın ise yetkisizlik kararıyla Ankara Ağır Ceza Mahkemesi'ne gönderilmesine hükmetti.

Yetkisizlik kararının ardından Ankara 15. Ağır Ceza Mahkemesi'nde devam eden yargılamada, Medya ve Hukuk Çalışmaları Derneği'nin (MLSA) 2024 Dava İzleme Raporu'ndaki tespitlere göre, Tuncer Bakırhan'ın TBMM milletvekili seçilmesi üzerine yasama statüsü gerekçesiyle dosyasının diğer sanıklardan tefrik edilmesine (ayrılmasına) karar verildi. Bu dosya özelinde kesinleşmiş bir hüküm kaydı bulunmamaktadır.

*2. 2016 Siirt Soruşturması, Görevden Uzaklaştırma ve Yargılama Süreci*

Siirt Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından yürütülen PKK/KCK soruşturması kapsamında 16 Kasım 2016 tarihinde Siirt Belediye Başkanı Tuncer Bakırhan hakkında gözaltı kararı verildi (TRT Haber, 16 Kasım 2016). Soruşturma dosyasında Bakırhan'a, "PKK/KCK silahlı terör örgütüne üye olma" ile Siirt'teki yasa dışı gösteri yürüyüşlerine katılarak "terör örgütü propagandası yapma" suçlamaları yöneltildi (TRT Haber ve Medyascope, 16-17 Kasım 2016). Gözaltı işlemlerinin ardından aynı gün çıkarıldığı nöbetçi sulh ceza hakimliğince tutuklanan Bakırhan, Bolu F Tipi Yüksek Güvenlikli Cezaevi'ne sevk edildi.

Tutuklama kararının hemen ardından İçişleri Bakanlığı, Anayasa'nın 127. maddesi ile 5393 sayılı Belediye Kanunu'nun 45. ve 46. maddeleri uyarınca 17 Kasım 2016 tarihinde Tuncer Bakırhan'ı Siirt Belediye Başkanlığı görevinden uzaklaştırdı ve yerine Siirt Vali Yardımcısı Ceyhun Dilşad Taşkın'ı belediye başkan vekili olarak görevlendirdi (NTV ve Anadolu Ajansı, 17 Kasım 2016).

Siirt Cumhuriyet Başsavcılığı'nca 8 Aralık 2016 tarihinde hazırlanan iddianameyle Siirt 2. Ağır Ceza Mahkemesi'nde açılan davada, mahkeme heyeti 6 Temmuz 2018 tarihli karar duruşmasında Bakırhan hakkında hapis cezasına hükmetti ve tutukluluk halinin devamına karar verdi (Cumhuriyet, 7 Temmuz 2018). Ancak bu karar bölge adliye mahkemesi tarafından 7 Kasım 2018 tarihinde bozularak dosya yeniden yargılama yapılmak üzere yerel mahkemeye gönderildi (Gazete Duvar, 7 Kasım 2018). Yeniden görülen davada Siirt 2. Ağır Ceza Mahkemesi, 11 Ekim 2019 tarihli duruşmada Bakırhan'ın yaklaşık üç yıla yaklaşan tutukluluk süresini dikkate alarak tahliyesine karar verdi (BİA Haber Merkezi, 11 Ekim 2019).

Tutuksuz devam eden yargılamanın 26 Ekim 2020 tarihli karar duruşmasında ise Siirt 2. Ağır Ceza Mahkemesi heyeti, Bakırhan hakkında "silahlı terör örgütüne üye olmak", "terör örgütü propagandası yapmak" ve "Türkiye Cumhuriyeti devletini, kurum ve organlarını aşağılamak" suçlamalarından toplam 10 yıl 10 ay 15 gün hapis cezasına hükmetti (Milliyet ve Sözcü, 26 Ekim 2020). Dosya kanun yolu incelemesi aşamasındayken Bakırhan'ın Mayıs 2023 genel seçimlerinde milletvekili seçilmesi üzerine yasama dokunulmazlığı statüsü devreye girdi.

3. Anayasa Mahkemesi Bireysel Başvuru Kaydı

Yerel ağır ceza mahkemelerinin duruşma tutanakları UYAP dışında genel erişime kapalı olmakla birlikte, Tuncer Bakırhan'ın 16 Kasım 2016 tarihli tutukluluk tedbirine yönelik bireysel başvurusuna ilişkin T.C. Anayasa Mahkemesi kararı Kararlar Bilgi Bankası'nda kayıtlıdır.

Anayasa Mahkemesi Birinci Bölümü, söz konusu bireysel başvuruyu 11 Ekim 2018 tarihli kararla (2017/28478) sonuçlandırmıştır. Bu karar, Anayasa Mahkemesi'nin sonraki tarihli benzer tutukluluk başvurularında (Ali İpekli ve diğerleri, B. No: 2017/30997; Necla Tamriş, B. No: 2021/27251) atıf yaptığı emsal dosyalar arasında yer almaktadır.

Kaynakça:

T.C. Anayasa Mahkemesi Kararlar Bilgi Bankası (B. No: 2017/28478 atıflı emsal metinler): https://kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr/kbb/BB/2017/30997

Medya ve Hukuk Çalışmaları Derneği (MLSA) — 2024 Dava İzleme Raporu (Ankara 15. ACM Tefrik Kaydı): https://www.mlsaturkey.com/images/DAVA%20IZLEME%20RAPOR%202024%20TU…

BİA Haber Merkezi — 2012 KCK Gözaltı ve Tutuklama Kaydı (16 Ocak 2012): https://bianet.org/haber/31-kisi-tutuklandi-135480

Doğan Haber Ajansı (DHA) — 4. KCK İddianamesi Kabul Kaydı (17 Ocak 2013): https://www.sondakika.com/guncel/haber-4-kck-iddianamesi-4256444/

Hürriyet & NTV Arşivi — İstanbul 22. Ağır Ceza Mahkemesi Tahliye ve Yetkisizlik Kararı (30 Nisan 2013): https://www.hurriyet.com.tr/gundem/eski-vekil-dahil-13-kckli-serbes…

TRT Haber — Siirt ve Tunceli Belediyelerine Operasyon Kaydı (16 Kasım 2016): https://www.trthaber.com/haber/turkiye/siirt-ve-tunceli-belediyeler…

NTV — İçişleri Bakanlığı Görevden Uzaklaştırma Kararı (17 Kasım 2016): https://www.ntv.com.tr/turkiye/ahmet-turk-gorevden-uzaklastirildi,-…

Medyascope — Siirt Belediyesi Kayyum Ataması Kaydı (17 Kasım 2016): https://medyascope.tv/2016/11/17/mardin-buyuksehir-belediyesi-van-s…

BİA Haber Merkezi — Siirt 2. Ağır Ceza Mahkemesi Tahliye Kaydı (11 Ekim 2019): https://bianet.org/haber/siirt-belediyesi-eski-esbaskani-tuncer-bak…

Milliyet — Siirt 2. Ağır Ceza Mahkemesi Karar Duruşması Kaydı (26 Ekim 2020): https://www.milliyet.com.tr/gundem/eski-siirt-belediye-baskani-tunc…
AİHM Süreci Özeti — metni oku
Tuncer Bakırhan — Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) Süreci ve Karar Değerlendirmesi

Dava Adı: Tuncer Bakırhan / Türkiye (Affaire Tuncer Bakırhan c. Turquie)

Başvuru Numarası: 31417/19

Karar Merci ve Tarihi: Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi İkinci Dairesi — 14 Eylül 2021

HUDOC Belge Kodları: Orijinal Fransızca Metin (001-211793) | Türkçe Çeviri Metni (001-216525)

1. Başvurunun Konusu ve Süreç Özeti

Siirt Belediye Başkanı olarak görev yaptığı sırada 16 Kasım 2016 tarihinde "silahlı terör örgütüne üye olma" ve "terör örgütü propagandası yapma" suçlamalarıyla tutuklanan Tuncer Bakırhan, Anayasa Mahkemesi'ne yaptığı bireysel başvurunun 11 Ekim 2018 tarihinde reddedilmesinin ardından 2019 yılında Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'ne (AİHM) başvuruda bulundu.

Başvuruda; tutuklama ve tutukluluğun devamı kararlarının somut ve yeterli gerekçeye dayanmadığı, ayrıca belediye başkanı sıfatıyla katıldığı siyasi toplantılar ve yaptığı konuşmalar nedeniyle özgürlüğünden yoksun bırakılmasının ifade özgürlüğüne müdahale teşkil ettiği ileri sürüldü. Yargılama sürecinde İfade Özgürlüğü Derneği (İFÖD), yerel siyasetçilerin ifade özgürlüğü sınırlarına ilişkin dosyaya üçüncü taraf görüşü sundu. AİHM İkinci Dairesi, incelemesini tamamlayarak 14 Eylül 2021 tarihinde kararını açıkladı.

2. AİHM İkinci Dairesi'nin Hukuki Değerlendirmeleri

Strazburg mahkemesi kararında, Türkiye'deki yerel sulh ceza hakimlikleri ve ağır ceza mahkemelerinin tutuklama gerekçeleri ile adli kontrol değerlendirmelerini Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin (AİHS) 5. ve 10. maddeleri çerçevesinde ele aldı.

Tutuklama Gerekçeleri ve Katalog Suç Değerlendirmesi (AİHS Madde 5 § 3):
AİHM İkinci Dairesi, 16 Kasım 2016 tarihli ilk tutuklama kararında ve takip eden tutukluluk incelemelerinde sulh ceza hakimliklerinin Ceza Muhakemesi Kanunu'nun (CMK) 100/3. maddesinde sayılan "katalog suç" düzenlemesine dayandığını tespit etti (§ 46). Mahkeme, iç hukuktaki katalog suç karinesinin otomatik tutuklama nedeni sayılamayacağını, kaçma şüphesi veya delilleri karartma tehlikesinin başvurucunun kişisel durumuna özgü somut olgularla ortaya konulması gerektiğini belirtti (§§ 46-47). Kararda, görev başındaki bir belediye başkanının kaçma şüphesi taşıdığına dair somut bir veri sunulmadığı ifade edildi (§ 52).

Delil Durumu ve Adli Kontrol Tedbirleri:
Delilleri karartma tehlikesine ilişkin yerel mahkeme gerekçesini inceleyen Daire; Bakırhan'ın savcılık ve hakimlik ifadelerinde katıldığı siyasi etkinlikleri veya yaptığı açıklamaları inkar etmediğini, ayrıca Siirt Cumhuriyet Başsavcılığı'nın tutuklama tarihinden bir aydan kısa bir süre sonra (8 Aralık 2016'da) ek delil toplamaya ihtiyaç duymadan iddianameyi düzenlediğini vurguladı (§ 53). Bu koşullarda "delilleri karartma riski" gerekçesinin ikna edici bulunmadığı kaydedildi. Bunun yanı sıra, CMK'nın 109. maddesinde düzenlenen adli kontrol tedbirlerinin neden yetersiz kalacağına dair yerel kararlarda soyut ifadeler dışında bir açıklama yer almadığı değerlendirildi (§ 54). Daire, bu tespitler ışığında AİHS'nin 5 § 3 maddesinin ihlal edildiği sonucuna vardı (§ 58).

İfade Özgürlüğü Değerlendirmesi (AİHS Madde 10):
Seçilmiş bir yerel yöneticinin kamuya açık siyasi etkinliklere katılımı ve konuşmaları gerekçe gösterilerek uzun süreli tutuklu yargılanmasını inceleyen AİHM, bu tedbirin ifade özgürlüğü üzerinde caydırıcı etki doğuran bir müdahale oluşturduğuna hükmetti. Müdahalenin demokratik toplumda gereklilik ve ölçülülük kriterlerini karşılamadığı belirtilerek Sözleşme'nin 10. maddesinin de ihlal edildiği kararlaştırıldı.

3. Karar Sonucu ve İçtihat Etkisi

AİHM İkinci Dairesi, 14 Eylül 2021 tarihli kararında oybirliğiyle şu hükümleri kurdu:

Özgürlük ve güvenlik hakkını düzenleyen AİHS'nin 5 § 3 maddesinin ihlal edildiğine,

İfade özgürlüğünü düzenleyen AİHS'nin 10. maddesinin ihlal edildiğine,

Sözleşme'nin 41. maddesi uyarınca başvurucuya 10.000 avro manevi tazminat ödenmesine karar verildi.

Tuncer Bakırhan / Türkiye kararı, AİHM'in sonraki yıllarda Türkiye'den yapılan benzer tutukluluk başvurularında (örneğin Kolay ve Diğerleri / Türkiye, 21 Kasım 2023, §§ 13-14; Taş ve Diğerleri / Türkiye) CMK'nın 100. ve 101. maddeleri kapsamındaki gerekçelendirme yükümlülüğüne ilişkin atıf yaptığı kararlar arasında yer aldı.

4. Kaynak ve Belge Listesi

AİHM HUDOC Veritabanı — Fransızca Orijinal Karar Metni (31417/19, ID: 001-211793): https://hudoc.echr.coe.int/eng?i=001-211793

AİHM HUDOC Veritabanı — Türkçe Çeviri Metni (ID: 001-216525): https://hudoc.echr.coe.int/eng?i=001-216525

AİHM HUDOC Veritabanı — Resmî Karar Basın Özeti PDF (ID: 003-7116033-9638381): https://hudoc.echr.coe.int/app/conversion/pdf/?library=ECHR&id=003-…

İfade Özgürlüğü Derneği (İFÖD) — AİHM Üçüncü Taraf Müdahale Görüşü (31417/19): https://ifade.org.tr/reports/IFOD_ECtHR_Tuncer_Bakirhan_Third_Party…

AİHM HUDOC Veritabanı — Atıf Yapılan Sonraki İçtihat (Kolay ve Diğerleri / Türkiye, ID: 001-231246): https://hudoc.echr.coe.int/eng?i=001-231246

AİHM Süreci Özeti

Açıklama
Tuncer Bakırhan
Tuncer Bakırhan